Λίγες ημέρες μετά τη συνεδρία μας, κάθισα με τον πατέρα του Διονύση για να συζητήσουμε την πρόοδό του. Οι γονείς του είναι χωρισμένοι και ο Διονύσης περνά τις καθημερινές με τον μπαμπά του και τα Σαββατοκύριακα με τη μητέρα του. Ως μέρος του προγράμματος παρέμβασης, κάθε εβδομάδα δίνω μικρές δραστηριότητες για το σπίτι. Όχι επειδή θέλω να «φορτώσω» την οικογένεια με επιπλέον υποχρεώσεις, αλλά επειδή η πραγματική ζωή συμβαίνει έξω από το θεραπευτήριο.

Οι δραστηριότητες είναι συνήθως πολύ απλές:

• να χρησιμοποιήσει μαχαίρι και πιρούνι,
• να αλείψει βούτυρο σε μια φέτα ψωμί,
• να τακτοποιήσει τα πιάτα από το πλυντήριο,
• να ζευγαρώσει κάλτσες,
• να βγάλει τα σκουπίδια,
• να οργανώσει το δωμάτιό του,
• να ασχοληθεί με την προσωπική του υγιεινή,
• να στείλει μήνυμα σε έναν φίλο,
• να προσκαλέσει κάποιον στο σπίτι,
• να οργανώσει μια έξοδο στον κινηματογράφο.

Όλα αυτά που για έναν νευροτυπικό ενήλικα μοιάζουν αυτονόητα.

Για έναν ενήλικα όμως στο φάσμα του αυτισμού, πολλές φορές χρειάζονται ανάλυση βήμα προς βήμα, επανάληψη, εξάσκηση και, κυρίως, κατανόηση του γιατί είναι σημαντικά.

Ο πατέρας του με κοίταξε προβληματισμένος.

«Νεκτάριε, η αλήθεια είναι ότι ο Διονύσης δεν νοιάζεται για όλα αυτά.»

«Τι εννοείς;»

«Του λέω να τακτοποιήσει τα ρούχα του, δεν τον ενδιαφέρει. Του λέω να βάλει τα πιάτα στη θέση τους, δεν τον ενδιαφέρει. Του λέω να μάθει να χρησιμοποιεί το πλυντήριο ή να καθαρίσει το δωμάτιό του και η αντίδρασή του είναι λες και τον βάζω να κάνει κάτι τελείως άχρηστο.»

Χαμογέλασα.

«Ίσως το πρόβλημα να μην είναι ότι δεν τον νοιάζει.»

«Πώς το εννοείς;»

«Πες μου κάτι. Γιατί να τον νοιάζει;»

Με κοίταξε για λίγο χωρίς να απαντήσει.

«Γιατί είναι πράγματα που πρέπει να ξέρει ένας ενήλικας.»

«Εμείς το ξέρουμε αυτό. Ο Διονύσης το ξέρει;»

Σταμάτησε για λίγο να σκέφτεται.

«Ίσως όχι...»

«Ακριβώς. Εμείς βλέπουμε το μέλλον. Βλέπουμε τον λογαριασμό που πρέπει να πληρωθεί, το σπίτι που πρέπει να οργανωθεί, το φαγητό που πρέπει να ετοιμαστεί. Ο Διονύσης βλέπει μόνο τη συγκεκριμένη στιγμή. Δεν βλέπει ακόμη τη σύνδεση ανάμεσα σε μια μικρή εργασία σήμερα και στην ανεξαρτησία του αύριο.»

Συνεχίσαμε να συζητάμε αρκετή ώρα γύρω από αυτό το θέμα.

«Άρα τι κάνω;» με ρώτησε.

«Σταματάς να κάνεις τα πάντα για εκείνον.»

Γέλασε.

«Πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις.»

«Το ξέρω. Αλλά σκέψου το. Αν κάθε φορά που αφήνει τα πιάτα στο τραπέζι τα μαζεύεις εσύ, τι μαθαίνει;»

«Ότι κάποιος άλλος θα το κάνει.»

«Ακριβώς.»

Του έδωσα ένα παράδειγμα.

«Ας πούμε ότι γυρίζει από το κολέγιο και αφήνει τα ρούχα του στον καναπέ.»

"Τι θα του έλεγες συνήθως;"

«Διονύση, μάζεψέ τα.»

«Και μετά;»

«Μετά από δέκα λεπτά τα μαζεύω εγώ γιατί βαριέμαι να τσακώνομαι.»

Γελάσαμε και οι δύο.

«Οπότε το μήνυμα που λαμβάνει είναι ότι τα ρούχα τελικά είναι δική σου υποχρέωση.»

Τότε πρότεινα μια διαφορετική προσέγγιση.

«Δοκίμασε να του πεις:

"Διονύση, αυτά είναι τα δικά σου ρούχα. Δεν είναι δικά μου. Εγώ φροντίζω τα δικά μου, εσύ φροντίζεις τα δικά σου."

Και μετά σταμάτα εκεί.»

«Και αν δεν τα μαζέψει;»

«Τότε παραμένουν εκεί.»

«Για πόσο;»

«Μέχρι να αποφασίσει να αναλάβει την ευθύνη.»

Χαμογέλασε ξανά.

«Θα μου ανεβάσει την πίεση.»

«Πιθανότατα.»

Συνεχίσαμε με άλλα παραδείγματα.

«Το ίδιο με τα πιάτα. Το ίδιο με το δωμάτιο. Το ίδιο με την προσωπική υγιεινή. Το ίδιο με την οργάνωση εξόδων με φίλους.»

«Δηλαδή;»

«Αν θέλει να δει έναν φίλο, μη γίνεσαι εσύ ο γραμματέας του. Μην παίρνεις τηλέφωνο εσύ. Βοήθησέ τον να το κάνει εκείνος.»

«Κι αν δεν το κάνει;»

«Τότε θα βιώσει τη συνέπεια ότι δεν θα δει τον φίλο του. Και αυτό είναι μέρος της μάθησης.»

Στο τέλος της συζήτησης μοιράστηκα μαζί του μια σκέψη που συχνά αναφέρω στους γονείς.

«Πολλές φορές λέμε ότι τα παιδιά μας δεν έχουν κίνητρο. Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκουν κίνητρο όταν αντιλαμβάνονται ότι κάτι τους ανήκει.»

Έκανα μια παύση.

«Το δωμάτιό μου. Τα ρούχα μου. Τα χρήματά μου. Οι φίλοι μου. Η ζωή μου.»

Ο πατέρας του έγνεψε καταφατικά.

Και τότε του είπα:

«Ο στόχος μας δεν είναι να κάνει ο Διονύσης τις δουλειές του σπιτιού. Ο στόχος μας είναι να αρχίσει να σκέφτεται σαν ένας άνθρωπος που έχει ευθύνη για τη ζωή του.»

Γιατί τελικά η ανεξαρτησία δεν ξεκινά όταν μάθεις να χρησιμοποιείς ένα μαχαίρι ή να βγάζεις τα σκουπίδια.

Ξεκινά όταν συνειδητοποιήσεις ότι αυτά τα πράγματα είναι δικά σου. Και ότι κάποια στιγμή κανείς άλλος δεν θα τα κάνει για εσένα.