Ο Διονύσης είναι ένας νεαρός ενήλικας στο φάσμα του αυτισμού, με δυσκολίες στην πράξη, τον κινητικό σχεδιασμό, την εκτελεστική λειτουργία, τη μνήμη εργασίας και την κατανόηση της αξίας των καθημερινών δραστηριοτήτων. Παρότι διαθέτει πολλές δυνατότητες και συχνά δείχνει ότι κατανοεί τι του ζητείται, στην πράξη δυσκολεύεται να οργανώσει τις σκέψεις του, να σχεδιάσει τα βήματα μιας δραστηριότητας και να μεταφέρει όσα μαθαίνει σε πραγματικές συνθήκες ζωής. Στη θεραπευτική μας δουλειά στόχος δεν είναι μόνο να μάθει μία δεξιότητα, αλλά να κατανοήσει γιατί αυτή η δεξιότητα είναι σημαντική για την ανεξαρτησία, την εργασία και τη ζωή του ως ενήλικας.

Στη σημερινή συνεδρία αποφασίσαμε να δουλέψουμε πάνω στην έννοια των αγορών και της διαχείρισης χρημάτων, αλλά όχι καθισμένοι σε ένα τραπέζι με φύλλα εργασίας. Πριν ξεκινήσουμε, ζήτησα από τον Διονύση να γράψει δέκα πράγματα που θα μπορούσε να αγοράσει κάποιος από ένα σούπερ μάρκετ. Οι απαντήσεις του περιλάμβαναν γάλα, ψωμί, νερό, ανανά, μαρούλι, μπέικον και αυγά, αλλά επίσης έναν δεινόσαυρο T-Rex και ένα ρομπότ. Ήταν μία ενδιαφέρουσα υπενθύμιση ότι η κατανόηση της καθημερινής ζωής και του τι χρειάζεται ένας ενήλικας για να οργανώσει το σπίτι του δεν αναπτύσσεται πάντα αυτόματα με την ηλικία.

Στη συνέχεια μετατρέψαμε ολόκληρο το δωμάτιο σε ένα «κινητικό σούπερ μάρκετ». Σε διάφορα σημεία του χώρου είχα τοποθετήσει κάρτες με προϊόντα και τιμές. Για να τις συλλέξει, ο Διονύσης έπρεπε να περάσει από τραμπολίνο, κούνιες, στρώματα, αναρριχητικά πλαίσια, το λάκκο με τις μπάλες και άλλες κινητικές προκλήσεις. Κάθε φορά που έβρισκε μία κάρτα, έπρεπε να τη διαβάσει δυνατά, να πει την τιμή της και να την τοποθετήσει στην τσέπη του πριν συνεχίσει προς τον επόμενο σταθμό.

Κάποια στιγμή σταμάτησε μπροστά στην κούνια-δίχτυ. Ψηλά πάνω από αυτήν κρεμόταν μία από τις κάρτες που χρειαζόταν να συλλέξει.

«Πρέπει να περάσω από εκεί μέσα;» με ρώτησε.

«Φοβάμαι πως ναι», απάντησα.

Με κοίταξε για λίγα δευτερόλεπτα και είπε:

«Εντάξει... αφού πρέπει.»

Το σώμα του όμως έλεγε πολύ περισσότερα από τα λόγια του. Τα χέρια του έτρεμαν ελαφρά, το πρόσωπό του κοκκίνισε και οι κινήσεις του έγιναν πιο αργές και προσεκτικές. Ήταν εμφανές ότι βρισκόταν έξω από τη ζώνη άνεσής του.

Αναρωτήθηκα τι ακριβώς συνέβαινε μέσα του εκείνη τη στιγμή.

Μήπως ένιωθε ότι μια τέτοια δραστηριότητα δεν ταιριάζει στην ηλικία του;

Μήπως ήξερε βαθιά μέσα του ότι δυσκολεύεται σε κάτι που θεωρητικά «θα έπρεπε» να είναι εύκολο;

Ή μήπως απλώς δεν καταλάβαινε γιατί έπρεπε να το κάνει;

Όποια κι αν ήταν η απάντηση, ο Διονύσης συνέχισε.

Και αυτό ήταν το σημαντικότερο.

Ολοκλήρωσε ολόκληρη τη διαδρομή όχι μία αλλά δύο φορές.

Στο τέλος κάθε γύρου επέστρεφε στο τραπέζι. Εκεί άδειαζε τις κάρτες που είχε συλλέξει και χρησιμοποιούσε την αριθμομηχανή του κινητού του για να υπολογίσει το συνολικό κόστος των προϊόντων. Όταν βρήκε ότι το σύνολο ήταν £39,57, του έθεσα ένα ακόμη ερώτημα:

«Αν δώσεις £40, πόσα ρέστα πρέπει να πάρεις πίσω;»

Η ερώτηση μπορεί να φαίνεται απλή. Για πολλούς από εμάς είναι σχεδόν αυτόματη. Για τον Διονύση όμως ήταν μια άσκηση που απαιτούσε προσοχή, λογική σκέψη, εφαρμογή αριθμητικών δεξιοτήτων και σύνδεση με μια πραγματική κατάσταση ζωής.

Αυτές είναι οι στιγμές που μου θυμίζουν γιατί η θεραπεία δεν είναι απλώς η εκμάθηση δεξιοτήτων. Είναι η δημιουργία εμπειριών που βοηθούν έναν άνθρωπο να καταλάβει τον κόσμο γύρω του και να βρει τη θέση του μέσα σε αυτόν.

Και ίσως το πιο σημαντικό μάθημα της ημέρας να μην ήταν η πρόσθεση των τιμών.

Ίσως να ήταν εκείνη η μικρή φράση:

«Εντάξει... αφού πρέπει.»

Γιατί πολλές φορές η πρόοδος ξεκινά ακριβώς εκεί. Όχι όταν κάτι μας αρέσει. Όχι όταν το βρίσκουμε εύκολο. Αλλά όταν αποφασίζουμε να συνεχίσουμε, παρόλο που δυσκολευόμαστε.